سبد خرید خالی است
انواع مهریه در قانون مدنی ایران به چه چند دسته تقسیم میشود؟ در این مقاله انواع مهریه و ویژگیها و شرایط تعلق هر یک بررسی میشود.
انواع مهریه در قانون مدنی ایران به چند دسته تقسیم میگردد؟
- مهرالمسمی
- مهرالمتعه
- مهرالمثل
- مهریه عندالمطالبه
- عندالاستطاعه
مهریه یکی از حقوق مالی زن در نکاح است. زن با جاری شدن عقد، مالک آن میشود. قانون مدنی ایران مقررات متعددی در باب مهریه دارد (مواد ۱۰۷۸ تا ۱۱۰۱ و مواد مرتبط) و بر اساس فقه اسلامی تدوین شده است. فهم دقیق انواع مهریه برای زوج و زوجه به دلایلی چون تنظیم عقدنامه ،نحوه مطالبه مهریه،میزان تعهدات زوجه و غیره دارای اهمیت فراوانی است.
تعریف انواع مهر و جایگاه آن در استحکام حق قانونی زن
مهریه مالی است که زن به سبب عقد نکاح مالک آن میشود. معنای لغوی مهریه در فرهنگ فارسی، مقدارمال یا وجهی است که به هنگام عقد ازدواج یا پس از آن، شوهر در عوض تمتع به زن میدهد. این وجه باید مقدار معلومی باشد. از زمان جاری شدن عقد نکاح ، زن مالک مهریه است. حتی اگر شوهر فوت کند، مهریه از ماترک او قابل استرداد است . انواع مهریه میتواند مالی، عینی، منفعت یا حقی باشد. موارد ذکر شده باید شرط مالیت، مشروعیت و قابل تملک باشد.
نکته مهم:
در خصوص مهریه نکته ای که قابلیت طرح دارد، اینست که حتی در صورت فوت زوجه، وراث او میتوانند مهریه را از اموال شوهر مطالبه نمایند.
تقسیمبندی انواع مهریه بر اساس تعهد پرداخت (شرط استطاعت)
یکی از تقسیمبندیهای مهم انواع مهریه بر اساس تعهد شوهر به پرداخت آن است. بهعبارتی قید “زمان مطالبه” یا “زمان استطاعت” میتواند به طور کامل نحوه اخذ مهریه را دگرگون نماید.
مهریه عندالمطالبه
مهریه عندالمطالبه به معنای آن است که زن هر زمان که بخواهد میتواند آنرا مطالبه نماید و زوج مکلف به پرداخت آن است اما مهریه عندالاستطاعه به معنای این است که درصورتی که زوج توانایی و تمکن مالی برای پرداخت آنرا داشته باشد از او مطالبه خواهد شد.
نکته مهم
تعیین دقیق واژه عندالمطالبه به جای عندالاستطاعه میتواند زوجه را زودتر از دیگر موارد به حقوق مالی خود نزدیک کند.
انواع مهریه از نظر تعیین میزان مهریه در عقد (تعیین مهر)
قسمتی دیگر از تقسیمبندی مربوط به نحوه تعیین مهر در زمان عقد یا پس از آن، مخصوصاً وقتی مهریه تعیین نشده باشد است. قانون مدنی ایران و فقه اسلامی این موارد را پیشبینی کردهاند.
1.مهرالمسمی:
حالتی است که مقدار مهریه در عقد نکاح به طور مشخص و معین تعیین شده باشد و هیچگونه ابهامی در خصوص آن وجود نداشته باشد. این مال میتواند “عین”، “منفعت”، “حق”، یا حتی کاری باشد که ارزش اقتصادی داشته باشد.
شروط اصلی تعیین مهر المسمی:
- مالیت داشتن
- قابلیت تسلیم از سوی مرد
- معلوم بودن آن
- مشروع بودن آن
- منفعت عقلایی داشتن
- معین بودن مقدار آن است.
با بیان این مطالب آشکار شد که زوج میتواند هرچیزی را که شامل موارد بالا باشد به عنوان مهریه تعیین نماید. برای مثال ملکی معین یا سکه به هر میزان یا سفر حج و ….اما مثلا قرار دادن یک دست و یک پا یا مواردی مثل بال پشه یا موارد این چنینی به دلیل مالیت نداشتن یا مشروع نبودن نمیتواند به عنوان انواع مهریه انتخاب شود.
2. مهرالمِثل
در مواقعی که یکی از انواع مهریه معین نشده باشد یا شرایطی پیش آمده باشد که مهرالمسمی تعیین شده ولی فاقد شرایط باشد (مانند مالیت نداشتن یا مجهول بودن) از مهرالمثل استفاده میشود.
تعیین مهرالمثل
با توجه به عرف و عادت محل، وضعیت زن از لحاظ وضعیت خانوادگی، تحصیلات، سن و شأن اجتماعی او نسبت به زنان مشابه در همان زمان و مکان صورت میگیرد.ذکر مهریه در نکاح دایم بر خلاف نکاح موقت الزامی نبوده و عقدی که بدون انواع مهریه ثبت شود فاقد اشکال است. اما در صورتیکه مهریه ثبت نشود یا نامشروع باشد، از مهرالمثل استفاده میشود.
3.مهر المتعه:
مهرالمتعه یکی از انواع مهریه است که در شرایط خاص، زن مستحق دریافت آن میشود. برای دریافت مهرالمتعه، شرایطی از جمله فقدان میزان مهر در زمان عقد، عدم وقوع دخول و طلاق زن توسط زوج، لازم است. میزان مهرالمتعه با توجه به وضعیت مالی زوج و عرف جامعه تعیین میشود. پس برای تحقق مهر المتعه اولا مهریه ای نباید تعیین شده باشد و دوما نکاح صورت گرفته ولی دخولی صورت نگرفته باشد و در نهایت زوج باید اقدام به طلاق زوجه نماید.
نکات مهم
- در مهر المتعه به شرایط مالی و شخصیتی زوج توجه میشود اما در مهر المثل به شرایط زوجه
- اگر پس از عقد و قبل از دخول زوجه فوت نماید ورثه او میتوانند مطالبه مهریه را انجام دهند اما اگر زوج فوت نماید،این امکان وجود ندارد.
4.مهرالسّنه
این نوع مهریه بیشتر منبع فقهی دارد و در قانون مدنی مستقیماً تعریف نشده است، اما در متون فقه شیعه معمول است. مقدار آن سنت پیامبر اسلام است. مثلاً پانصد درهم برای برخی از زنان پیامبر و بهصورت نمادین مطرح میشود. اگر در سند عقد نکاح درج شود، یا توافق طرفین بر آن باشد، قابلیت مطالبه دارد.
نکات کاربردی:
- مهریه از دیون ممتاز محسوب میشود؛ یعنی ابتدا باید تأمین هزینه مهریه انجام شود حتی اگر شوهر بدهیهای دیگر داشته باشد.
- تعیین دقیق مهریه در عقدنامه: اگر مهریه المسمی توافق شود و بهطور دقیق در عقدنامه ذکر شود، احتمال بروز اختلاف کمتر است. نوشتن دقیق مقدار، نوع مال یا قدرالسکه، یا روش تبدیل ارزش اگر مهریه به سکه یا طلا باشد، کمک میکند.
- ذکر واژه عندالمطالبه به جای عندالاستطاعه
دستهها:
مهریه
دیدگاهها